Yer altı suyunda doğal olarak bulunur ve yüksek konsantrasyonları insan ve çevre saglıgı için zararlı olabilir.(Harrison, 1992).

Azot içeren ve tarımda kullanılan zenginleştiriciler, hayvancılık faaliyetleri ve ağır tarımsal faaliyetler baslıca kirletici unsurlar olarak karsımıza çıkmaktadır (Domenico ve Schwartz, 1990).Gümüşhacıköy Akiferi’nin büyük bir kesiminde yoğun zirai faaliyetler yapılmakta, ayrıca şehirleşmenin yoğun olduğu kesimlerde sanayi kuruluşları yer almaktadır. Ovada tarımda sulama suyu olarak Gümüşhacıköy Akiferi’nde açılmış olan kuyuların suları kullanılmaktadır. Akiferde açılan sondaj kuyuları bölgede içme suyu, endüstride

kullanma suyu ve tarımsa sulama suyu olarak kullanılmaktadır. Yer altı suyu, tarımsal faaliyetler, sulama kanalları ve atık suların yüzey sularına desarjı sonucunda kirlenmektedir. Gümüşhacıköy Akiferi’nde yer altı suyu kirliliği 2003 ve 2004 yıllarını kapsayan 2 yıllık arazi çalışmaları ile araştırılmıştır. Çalışmanın amacı akifer sistemindeki kirletici kaynakları ve kirlenme potansiyelini belirlemek ve akiferin hidrojeokimyasal özelliklerini belirlemektir. NO3 -, NO2 - ve NH4 +’ün karakteristik özelliklerinin, akiferdeki dağılımının ve değişiminin belirlenmesi amacıyla 2 yıl süren örnekleme çalışmaları yapılarak elde edilen sonuçlar Cografi Bilgi Sistemleri’nde değerlendirilmiştir.

Gümüşhacıköy Akiferi Orta Kardeniz Bölümü içerisinde, Amasya ili’ne 35 km uzaklıkta bulunmaktadır. 1060.44 km2’lik beslenme alanına sahip Merzifon-Gümüşhacıköy Havzası içerisinde yer alan Gümüşhacıköy Akiferi 300.255 km2’lik yüzey alanına sahiptir (Sekil 1). Karasal iklim koşullarının hakim olduğu çalışma alanında, 1965- 2005 yılları arası meteorolojik verilere göre yıllık ortalama sıcaklık 11.33 oC, yıllık ortalama yağış ise 417 mm’dir.

Gümüşhacıköy Akiferi’nde yer altı suyu tasıyan hidrojeolojik birim Kuvaterner yaslı alüvyon ile Pliyosen yaslı Gümüşhacıköy (Amasya) Akiferi’nde Yer altı suyu Kirliliğinin Modellenmesi gevsek yapılı kil, kum ve çakıl karışımından oluşan malzemedir. Pliyo-Kuvaterner akifer olarak tanımlanan Gümüşhacıköy Akiferi’nin kalınlığı 50-350 m arasında değişmektedir. Akiferde toplam 167 adet sondaj kuyusu bulunmaktadır ve bu kuyu suları içme ve tarımda sulama suyu olarak kullanılmaktadır. Ovada yer alan ve sürekli akısa sahip olan en önemli akarsu ovayı yaklaşık batı-doğu yönünde kat eden Gümüşsuyu Deresi’dir. Gümüşsuyu Deresi’nin mevsimlik akış gösteren Köseler Deresi ve imirler Deresi olmak üzere 2 kolu bulunmaktadır. Ovada bulunan sürekli akışa sahip ve mevsimlik tüm akarsular yeraltına süzülme yoluyla Gümüşhacıköy Akiferi’ni beslemektedir.

Bölgesel Jeoloji Çalışma alanında yüzeyleme veren en yaslı birim Paleozoyik yaslı metamorfik kayaçlardır. Matemorfik birim, killi sist, klorit sist, yesil sist, mermer ve rekristalize kireç taslarından oluşmaktadır. Metamorfik kayaçlar üzerine Geç Jura-Erken Kretase yaslı kalın tabakalı, fosilli, oldukça sert ve çatlaklı kireç taslarından oluşan birim elde etmektedir.

Erken Kretaşe yaslı pembe renkli, sert ve ince tabakalı kireç tasları Jura kireç tasının üzerinde bulunmaktadır. Erken Kretase yaslı birimin üzerinde Geç Kretase yaslı konglomera, marn arakatkılı ve fosilli kumtaşı, kireçtası, tüf ve aglomara arakatkılı andezitler bulunmaktadır. Çalışma alanında Orta Eosen döneminde konglomera, kumtaşı ve kireç taslarından oluşan birim meydana gelmistir. Orta Eosen yaslı birimin üzerinde Geç Eosen yaslı andezit, tüf ve aglomeralar ile bunlarla arakatkılı kireç tası ve kumtaşı bulunmaktadır. Akiferde Miyosen döneminde ince katmanlı kiltaşı ve mavi renkli marnlar oluşmuştur. Miyosene ait bu birimin üzerinde Pliyosen yaslı gevsek malzemeden olusan kil, kum ve çakıl bulunmaktadır. Çalışma alanındaki en genç birim Kuvaterner yaslı alüvyonlardır.

Gümüşhacıköy Akifer’inde yer altı suyu tarımsal aktiviteler ve sanayi atıklarının yeraltına süzülmesi sonucunda kirlenmektedir. Bu çalışmada akiferde bulunan toplam 42 adet sondaj kuyusunda yer altı suyu örneklemesi yapılarak örneklerde su kimyası analizleri yapılmıştır. DSİ VII. Bölge Müdürlüğü’nde yağılan su kimyası analiz sonuçlarına göre akiferde yer alan ve içme suyu olarak olarak kullanılan 8 yer altı suyu örneğinde NH4 + ve NO2 – değerlerinin standart değerin üzerinde olduğu belirlenmiştir.

Azot bileşiklerinden kaynaklanan yer altı suyu kirliliği birçok nedenle ortaya çıkabilmektedir. Bunlar; yoğun tarımsal faaliyetlere bağlı olarak toprağın zenginleştirilmesinde kullanılan bileşiklerin yeraltına süzülmesi, sanayi kuruluşlarının atıklarını herhangi bir arıtmaya tabi tutmadan akiferi besleyen akarsulara boşaltmaları olarak tanımlanabilir. Gümüşhacıköy Akiferi’nde yer altı suyunun içme suyu olarak kullanılabilmesi için suyun kalitesinin iyileştirilmesi ve korunması gerekmektedir. Bunu sağlayabilmek için, kent yerleşiminin olduğu bölgede atık su toplama sisteminin kurulması, sanayi tesislerinin atık sularının iyileştirilmesi gibi bazı önemli tedbirler alınmalıdır.denildi.

Haber-Gümüşhacıköy Kaymakamlığı Basın Bürosu
www.gumushacikoy.gov.tr